Անլիարժեքության բարդույթ – մարդու հոգեբանական և հուզական զգացողությունների համակցություն, որոնք արտահայտվում են սեփական թերարժեքության զգացմունքի և իր նկատմամբ շրջապատի գերադասության մասին իռացիոնալ հավատի մեջ։
Անլիարժեքության բարդույթը առաջանում է բազմապիսի պատճառներից, ինչպիսիք են՝ դիսկրիմինացիան, հոգեկան տրավմաները, սեփական սխալներն ու անհաջողությունները և այլն։
Ամորձատման բարդույթը (ամորձատման վախը) – Զիգմունդ Ֆրեյդի տեսություններից մեկն է, որը կայանում էր նրանում, որ երեխան, գտնվելով «ֆալիկ փուլում, որտեղ նա առաջին անգամ իր մեջ բացահայտում է սեքսուալ ցանկություններ, հակառակ սեռի ծնողի նկատմամբ հակում է զգում ինչպես նաև ագրեսիա և նախանձ իր սեռի ծնողի նկատմամբ։ Դրա հետ երեխան ընդունում է իր սեռի ծնողի գերակայությունը, ինչից էլ նրա մոտ առաջանում է պատժվելու (ամորձատման) վախ։
«Նարցիսիզմի ներածություն» («К введению в нарциссизм» 1914 թ.) աշխատությունում, Ֆրեյդը գրում էր,
Ամենայն հավանականությամբ յուրաքանչյուր մարդ, իր կյանքում գեթ մեկ անգամ մի ինչ-որ արարք է կատարել, որի առիթով հետագայում մեղավորություն և ամոթ է զգացել։ Դա կարող է ինչ-որ իրականում լուրջ բան լինել կամ նույնիսկ կենցաղային մանրուք՝ ասենք թե մի փոքր ճիշտ չես հաշվարկել, կամ մտերիմներից մեկին մի փոքր ավելի կտրուկ ես պատասխանել… Սովորաբար նման դեպքերը հեշտ են լուծվում՝ իրավիճակը շտկելու փորձերով կամ ներողություն խնդրելով։
Բայց ի՞նչ անել, եթե մեղքի զգացումը դառնում է կյանքի մշտական ուղեկցորդ։
Համաձայն հոգեվերլուծության տեսության՝ «Էլեկտրայի բարդույթի» իմաստը սեփական հոր նկատմամբ, աղջիկների անգիտակցական հակումների և հոր ուշադրության կենտրոնում լինելու համար մոր նկատմամբ թշնամության ու մրցակցության դրսևորվման մեջ է և զարգանում է այն զարգացման ֆալիկ փուլում։ Բարդույթն անվանվել է Միկենեի թագավոր Ագամեմնոնի դստեր՝ առասպելական Էլեկտրայի, անունով, ով վրեժ լուծեց իր մորից՝ հոր սպանության համար։ Հասկացությունն առաջարկվել է Կարլ Գուստավ Յունգի կողմից 1913 թվականին, իր՝ «Հոգեվերլուծության տեսության նկարագրության փորձ» աշխատությունում։ Ֆրեյդը համարում էր «Էլեկտրայի բարդույթ» տերմինը
Էդիպյան բարդույթ (գերմաներեն՝ Ödipuskomplex) – հասկացություն է, որը մտցվել է հոգեվերլուծություն Զիգմունդ Ֆրեյդի կողմից, ինչը նշանակում է անգիտակցական կամ գիտակցական սեռական հակում հակառակ սեռի ծնողի նկատմամբ և նույն սեռի ծնողի նկատմամբ ամբիվալենտ (երկակի) զգացմունքներ։ Ընդհանուր առմամբ, էդիպյան բարդույթը նշանակում է բիպոլյար դիրքին համապատասխան՝ երեխայի իմանենտ, ունիվերսալ անգիտակցական էրոտիկ հակում ծնողի նկատմամբ։ Տվյալ հասկացությունը հոգեվերլուծական տեսության մեջ հանդիսանում է վճռորոշ։
ԿԱՄ ՀԱՍԱՐԱԿՈւԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ ԿՇՏԱՄԲՎՈՂ ԱՂՋԻԿ
Լիլիթի բարդույթը՝ դա մի հասկացություն է որը մտցրել է հոգեբանական տերմինոլոգիայի մեջ վերլուծաբան հոգեբան Կարլ Գուստավ Յունգը։
Հոգեվերլուծությունում քիչ կգտնվեն թեմաներ, որոնք լինեն նույնքան հետաքրքրաշարժ ու հմայիչ, որքան «Լիլիթի բարդույթի» հայեցակարգը։
ԻՆՉՈՒ՞ ԵՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ ՍԻՐԱՀԱՐՎՈՒՄ ՏԱՐԵՑ ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ
Լոլիտայի բարդույթը՝ միջանձնային հոգեբանության ֆենոմեն է, երբ երիտասարդ աղջիկը, հաճախ դեռահասը՝ 13 - 15 տարեկան, սիրահարվում է տարեց տղամարդու, որը զգալի մեծ է իրենից։ Նրա նկատմամբ զգում է հետաքրքրություն, սիմպատիա, ռոմանտիկ զգացմունքներ և հաճախ նաև սեռական ձգտում։ Հասարակության կողմից դատապարտվող և կշտամբվող իրավիճակ, որը երկար ժամանակ շատ պոպուլյար էր հոգեբանների մոտ և արդյունքում իր արտացոլումը գտավ կինեմատոգրաֆում։
