Կար չկար, մի պոետ կար, և նա խոր փիլիսոփայական իմաստով բանաստեղծություններ էր գրում։ Նա իր բանաստեղծությունները ամենատարբեր ամսագրեր և հրատարակություններ էր տանում, սակայն դրանք չէին տպագրում։ Խմագիրները հղում էին կատարում այն բանի վրա, որ այդ բանաստեղծությունների իմաստները, մեծամասամբ չեն համընկնում հասարակության տեսակետի հետ, որ նրա բանաստեղծությունները բերում են ոչ թե պոզիտիվ ստեղծագործ մտքերի այլ դրանց հակառակին, որ այդ բանաստեղծություններից օգուտ չկա, այլ միայն վնաս կա։
Մի անգամ զրույցի բռնվեցին երկու ընկերուհիներ և մեկը մյուսին խոստովանեց, որ չի կարողանում ներել իր մորն այն բանի համար, որ վերջինս ինչ-որ բան իրեն չի տվել իրեն մանկությունում, խոչընդոտել է ինքնաիրացվել պատանեկությունում։
- Օ, ես հենց ունեմ մի հոգեբանի լավ դասախոսություն նեղացածության և ներման մասին, - որոշեց օգնել ընկերուհին։ - Տա՞մ լազերային սկավառակը լսես։
Գնացքով ճանապարհորդում էր մի երեխա իր մոր հետ։ Մայրն ինչ-որ բան էր փնտրում իր պայուսակի մեջ և պայուսակի ողջ պարունակությունը շարում էր սեղանին։ Երեխան տեսնելով երկու դեղի կոճակների թերթ, վերցրեց իր ձեռքն ու դիմեց մորը՝
- Մայրիկ, տուր այն ռետինե քուղը, որով մորաքույրը դեղատանը փաթաթեց այս դեղերը։ Դրանք պետք է փաթաթված լինեն…
Եվ հաճախ այնպես էր լինում, որ նա զրույցի էր բռնվում փողոցում մի անծանոթ մարդու հետ, ու սկսում էր նրան պատմել Աստծո մասին, Երկրի մասին, մարդկանց մասին, սիրո մասին ու սկսում էր մարդը նրան հարցեր տալ, իսկ մի կես ժամ լսելուց հետո էլ վերջինիս հայացքը պայծառանում էր, մարդն ավելի ուրախ էր դառնում։ Եվ ցնծալով, համաձայնվում էր նա քարոզչի հետ, կարծես թե նա, այ հենց հիմա իր աչքերը բաց արեց մի ինչ-որ շատ կարևոր բանի վրա և հեռանում էր նա առատորեն ճգնավորին երախտագիտություն հայտնելով։
Մի գյուղում ապրում էր գյուղացի Միխայլոն։ Եվ Միխայլոն վերլուծող, արդար և սկզբունքային մարդ էր։ Եթե որևէ մեկը իր հեղինակության վրա բիծ էր գցում, ապա նա միշտ դրա վրա ուշադրություն էր դարձնում և բացահայտ բողոքարկում էր։ Սիրում էր Միխայլոն ճշմարտությունը, բոլորի ներքինը տեսնում էր և իր պարտքն էր համարում բացահայտել իր համագյուղացիների թաքնված մութ մտքերը։
Մի անգամ գյուղապետը առաջարկեց փողոցները քարապատել։ Կանգնեց Միխայլոն ժողովին և իր անվստահությունը հայտնեց ինչպես գյուղապետին, այնպես էլ նրա առաջարկությանը՝
Դատավորի մոտ եկավ մի ամուսնական զույգ, խնդրանքով որ իրենց ամուսնալուծի։ Դատավորը կատարեց նրանց խնդրանքը առանց որևէ առարկությունների։ Ամուսինները գոհ մնացին։ Բայց երկրորդ հարցը, որով նրանք եկան դատավորի մոտ, շատ ավելի բարդ դուրս եկավ։ Նախկին ամուսիններից յուրաքանչյուրն ուզում էր, ինքը դաստիարակել երեխային, բայց դատավորն ասաց նրանց, որ նրանցից և ոչ մեկին չի համարում արժանի, որ զբաղվեն երեաների դաստիարակությամբ։
- Բայց ինչու՞, - զարմացան երկուսն էլ։
Մի գյուղ կավագործ եկավ ու մնաց այնտեղ ապրելու։ Իր համար արհեստանոց կառուցեց, կավ թրծելու վառարան և իհարկե նաև խանութ վաճառքի համար։ Սկսեց աշխատել։ Ամեն ինչ ծեփում էր՝ և՛ ափսեներ, և՛ բաժակներ, և՛ կճուճներ, և պուլիկներ, և՛ գինու շշեր – ամենատարբեր չափսերի ու ձևերի։ Մարդիկ ուրախանում էին, մտնում էին խանութ և ընտրում իրանց համար ինչ անհրաժեշտ է։
Հայտնվեցին նաև մշտական հաճախորդներ, որոնք ամեն օր մտնում էին։
Քարքարոտ անապատով քայլում էր ճամփորդը։ Եվ հանկարծ նրա ճանապարհին սկսեցին հանդիպել ուղիղ, կարծես տաշած քարեր՝ մեկը, մյուսը, երրորդը… Ճամփորդը կանգ առավ ու մտածեց, որ լավ կլինի եթե այդ քարերից մի ինչ որ էական բան կառուցի – տաճար, օրինակ։
- Ուրեմն կառուցիր, - լսեց նա ձայնը։
- Բայց ես նախկինում երբեք տաճար չեմ կառուցել։ Միայն ոչ մեծ խրճիթներ։
Ժամանակին ապրում էր մի ընտանիք՝ հայրը, մայրը և դպրոցական դուստրը։ Ապրում էին նրանք համերաշք, համենայն դեպս այդպես էին համարում հարևանները՝ բարձր վեճեր չկային ծնողների միջև, նկատվում էր, թե ինչպես են նրանք սիրում իրենց դստերը։ Միայն թե ինքը՝ դուստրը, իր ընտանիքը բարեկեցիկ չէր համարում։
Մի անգամ, վերադառնալով դպրոցից տուն, նա զգուշորեն բաց արեց մուտքի դուռը և լսեց, թե ինչպես են ծնողները վիճում։ Վերջիններս չարությամբ, ինչ-որ ատելությամբ էին կռվում։
Մի կին կողովներ էր գործում՝ փոքր, մեծ, տնտեսության համար և դեկորատիվ։ Եվ ահա, նրա տնից ոչ շատ հեռու մի օր ձեռագործ իրերի խանութ բացվեց։ Եվ պարզվեց, որ այդ խանութի տերը նրա դպրոցական դասընկերն էր։ Կինը շատ ուրախացավ և առաջարկեց նրան վերցնել իր կողովները որ վաճառի։ Նա խանութ նոր ու նոր կողովներ էր բերում, իսկ դրանք, ի զարմանս իրեն շատ արագ վաճառվում էին։
Բայց կինը գիտեր, որ այդ դասընկերը, դեռ մանուկ տարիքից սիրահարված է իրեն։ Երկար ժամանակ նա ապրել էր այլ քաղաքում, և հիմա վերադարձել էր և երջանիկ էր այն բանից, որ հանդիպել է իրեն։
Մի գյուղում ապրում էր մի անպետք մարդ։ Նա այնտեղ ի ծներ էր ապրում։ Եվ իր ողջ կյանքում, հարևանները նրանից դժգոհ էին՝ մեկ ինչ-որ մեկի ցանկապատը կկոտրեր, մեկ կկռվեր հարևանների հետ, մեկ էլ վեճի կամ նույնիսկ կռվի պատճառ էր դառնում։ Նա միշտ վեհ մղումնեից էր գործում, բայց իր նպատակներին հասնելու միջոցները ընտրել էր այնպիսի, որ պարտադիր որևէ մեկը տուժում էր կամ դժգոհ էր մնում։ Գյուղի բնակիչները չէին սիրում նրան և քշում էին ամեն տեղից, որտեղ հայտնվում էր։
Մի անգամ լուրեր տարածվեցին, որ մոտակա անտառում ավազակախումբ է հայտնվել։
Մի երկրում, իրար հարևան երկու գյուղ կար։ Եվ դրանցում ամեն բան իրար նման էր, բացի մի բանից՝ մի գյուղում ապրում էին նրբանկատ մարդիկ, որոնք իրենց խոսքերը կշռադատում էին, որպեսզի չվիրավորեն դիմացինին, իսկ մյուղ գյուղում մարդիկ ասում էին այն, ինչ մտքին գալիս էր, բոլորովին չմտահոգվելով, թե արդյոք դա հաճելի կլինի լսել դիմացինին։
Առաջին գյուղում մարդիկ հասկացան, որ շատ ավելի հեշտ է հոգ տանել այն մասին, որ դիմացինին անհանգստություն չպատճառվի,
Լինում են չեն լինում երեք փոքր եղբայրներ են լինում։ Եվ սիրում էին նրանք միմյանց շատ։ Եղբայրները նաև շատ սիրում էին խաղալ մեծ ավազի արկղի մեջ։ Սակայն նրանք ունեին տարբեր ընդունակություններ ու ցանկություններ։ Այդ պատճառով էլ նրանք հերթով էին խաղում։
Վաղ առավոտյան մի եղբայրը դուրս էր գալիս բակ և գնում դեպի մեծ ավազի արկղ։ Այդ ժամանակ մյուս երկու եղբայրները գնում էին զբոսնելու ու տեսնում էին հետևյալ պատկերը՝ իրենց առաջին եղբայրը ինքնամոռաց ավազից ամրոցներ, քաղաքներ և կամուրջներ է պատրաստում։
Մի անգամ խոհանոցում հավաքվել էին մի քանի մարդ և սկսեցին քննարկել, ինչպես սովորաբար լինում է, սեփական պետության քաղաքականությունը, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։ Եվ խոսակցությունը հասավ ցավոտ թեմաներից մեկին – կոմունալ տնտեսությանը։ Մեկը սկսեց և բոլորը նրան միացան՝
- Կարգ ու կանոն չկա մեզ մոտ։ Ճշմարտությունը ոչ մեկից չես կարող ստանալ։ Ամբողջ պետությունը փտած է…
Բակում, խաղահրապարակում խաղում էին երեխաները իսկ նրանցից ոչ շատ հեռու, նստարանի վրա նստած էին նրանց մայրիկները։
Մի ինչ-որ պահի, երկու տղա ինչ-որ բան իրար հետ չկիսեցին և նրանց միջև կոնֆլիկտ ձևավորվեց։ Նրանցից մեկի մայրը վազելով մոտեցավ խաղահրապարակին ու բաժանեց իրարից կռվող տղաներին։ Սակայն կռիվը դադարեցնելուց հետո նա անմիջապես հարձակվեց մյուս տղայի վրա, ով իր կարծիքով նեղացրել էր իր որդուն։ Նա գոռում էր վերջինիս վրա, փորձելով բացատրել նրան, որ իրեն վատ է պահել։
Մի աղջիկ, մանկուց հիշում էր հետևյալ կանոնը՝ «վարվիր ուրիշների հետ այնպես, ինչպես դու ուզում ես, որ քեզ հետ վարվեն»։ Նա ջանում էր պահպանել այդ կանոնը իր ողջ կյանքում և ամեն անգամ ի պատասխան ստանում էր այն, ինչ ուզում էր։
Բայց երբ աղջիկն ամուսնացավ, այդ կանոնը, չգիտես թե ինչու դադարեց աշխատել։ Երբ նա ամուսնուց հոգատարություն էր ուզում ստանալ, նա սկսում էր հոգ տանել վերջինիս մասին,
Սիրեցին իրար պատանին ու աղջիկը։ Աղջիկը գեղեցիկ էր, հարուստ և իր ժամանակի համար լավ դաստիարակություն ու կրթություն էր ստացել։ Պատանին՝ հասարակ ու աղքատ ընտանիքից էր, և աղջկա ծնողները ոչ մի կերպ չէին համաձայնվում նրանց ամուսնությանը։ Բայց աղջիկը բավականին վճռական էր տրամադրված և պատրաստ էր ծնողներին հակառակ գնալ։
Եվ նրանք չամուսնացան։ Պատանին ինքը որոշեց որ արժանի չէ աղջկան։
Ինչ-որ տեղ Արևելքում ապրում էր մի հարուստ մարդ։ Եվ ուներ նա տաս կին։ Նրանց բոլորին նա սիրում էր ու հոգ տանում նրանց մասին։ Գիտեր նա իր կանանց ցանկություններն ու կարիքները և ըստ հնարավորությունների բավարարում էր դրանք։ Իսկ նրա կանայք ագահ էին ու չար։ Ամուսնացել էին նրանք, որովհետև այդպես էր կարգը, երեխաներ էին ունեցել միայն այն բանի համար, որ ուրիշները մատով իրենց ի ցույց չդնեն։ Նրանք իրար հետ վիճում էին, առաջնության համար, իսկ հարգանքը դեպի ամուսինը միայն տեսանելի մասում էր։
Անմարդ ճանապարհով մի ճամփորդ էր գնում։ Իսկ ճամփեզրին, ծառի տակ, խոր մեդիտացիայի մեջ նստած էր, աչքերը փակ մի ծերունի։ Ճամփորդը մոտեցավ ծերունուն և ուշադրություն չդարձնելով նրա մեդիտացիայի վրա, բարձրաձայն բարևեց նրան, ու հարցրեց՝
- Հարգարժան, երկա՞ր դեռ պիտի գնամ մինչև մոտակա քաղաք։
Ծերունին բացեց աչքերը և կարծես թե իր մեդիտացիայից դուրս չգալով
Ապրում էր ծայրամասում մի ընտանիք՝ ծերունին և երեք հասուն որդիները։ Ծերունին չնայած որ տարեց էր, աշխատում էր տան համար, որդիների հետ հավասար։ Երկու ավագ որդիները աշխատում էին արևածագից մինչև մայրամուտ, իսկ փոքրը՝ անբան էր։ Որքան էլ որ չէին ջանում նրանք վերջինիս ներգրավել աշխատանքի մեջ, միևնույն է չէր ստացվում։ Փորձեց հայրը նույնիսկ նրան չկերակրել, ասելով թե՝ չես վաստակել։
- Թող այդպես լինի, - պատասխանում էր փոքր որդին, նստում էր տանը ու սովի մատնվում։
